รายละเอียดเบื้องต้น

ตัวอย่างข้อสอบผู้ช่วยผู้พิพากษา (เรื่องการออกแบบผลิตภัณฑ์)

คำถาม

        เมื่อปี ๒๕๕๐ บริษัทมีสุข จํากัด ผู้ผลิตและจําหน่ายสินค้าเครื่องสุขภัณฑ์ ทําสัญญาจ้างนายคมเป็นพนักงานของบริษัทให้ทําหน้าที่ออกแบบโถสุขภัณฑ์รุ่นพิเศษ เพื่อจะนําไปผลิตและจําหน่ายในโอกาสครบรอบ ๑๐ ปี ของบริษัท นายคมออกแบบ โถสุขภัณฑ์ให้รวม ๓ แบบ ซึ่งล้วนมีลักษณะแปลกใหม่ทั้งรูปทรงและสีสัน ทั้งยังนั่งได้ สบายกว่า โถสุขภัณฑ์ทั่วไปซึ่งไม่เคยมีโถสุขภัณฑ์แบบเช่นนี้จําหน่ายในท้องตลาดที่ใด ในโลกมาก่อน เมื่อวันที่ ๙ ธันวาคม ๒๕๕๑ บริษัท มีสุข จํากัด ยื่นคำขอรับสิทธิบัตร การออกแบบผลิตภัณฑ์สําหรับโถสุขภัณฑ์ทั้ง ๓ แบบนี้ ต่อมาในเดือนมกราคม ๒๕๕๒ บริษัทมีสุข จํากัด นําภาพถ่ายโถสุขภัณฑ์ที่ผลิตเป็นต้นแบบทั้ง ๓ แบบ ไปลงโฆษณา ในวารสารแสดงแบบสินค้าใหม่เพื่อการส่งออก ฉบับประจําเดือนมกราคม ๒๕๕๒ ที่กระทรวงพาณิชย์จัดทําขึ้นเพื่อเผยแพร่แก่บุคคลทั่วไป ในเดือนสิงหาคม ๒๕๕๒ อธิบดีกรมทรัพย์สินทางปัญญาออกสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ให้ตามคำขอ จากนั้น ในเดือนมกราคม ๒๕๕๓ นายคมได้จัดทําหนังสือรวมผลงานการออกแบบผลิตภัณฑ์ของตน โดยพิมพ์ออกจําหน่ายซึ่งมีภาพโถสุขภัณฑ์ทั้ง ๓ แบบ นั้นอยู่ในหนังสือด้วย บริษัทมีสุข จํากัด ยื่นฟ้องนายคมว่ากระทําละเมิดสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ โถสุขภัณฑ์ทั้ง ๓ แบบ ดังกล่าวของบริษัท นายคมให้การต่อสู้ว่า

        (ก) สิทธิบัตรตามคำฟ้องไม่สมบูรณ์เพราะได้มีการเปิดเผยแบบผลิตภัณฑ์นั้นแล้ว

        (ข) บริษัทมีสุข จํากัด ไม่ใช่ผู้ออกแบบโถสุขภัณฑ์ดังกล่าว จึงไม่มีสิทธิยื่น คำขอรับสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ และ

        (ค) การที่นายคมพิมพ์หนังสือที่มีภาพโถสุขภัณฑ์ที่ตนเป็นผู้ออกแบบเองออก จําหน่ายเป็นการกระทําที่นายคมย่อมมีสิทธิทําได้โดยชอบ และการพิมพ์หนังสือเช่นนี้ ไม่ถือว่าเป็นการละเมิดสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์โถสุขภัณฑ์ทั้ง ๓ แบบ

        ให้วินิจฉัยว่า ข้อต่อสู้ของนายคมทั้ง ๓ ข้อดังกล่าวฟังขึ้นหรือไม่ เพียงใด

ธงคำตอบ

        โถสุขภัณฑ์ทั้ง ๓ แบบ ที่นายคมได้ออกแบบให้มีลักษณะ รูปร่าง และสีสันเป็น พิเศษซึ่งไม่เคยมีแบบโถสุขภัณฑ์เช่นนี้มาก่อนเพื่อใช้ในอุตสาหกรรมการผลิตออกจําหน่าย ในเบื้องต้นย่อมถือเป็นแบบผลิตภัณฑ์ใหม่เพื่ออุตสาหกรรมที่ขอรับสิทธิบัตรได้ ตาม พระราชบัญญัติสิทธิบัตร พ.ศ. ๒๕๒๒ มาตรา ๓ และมาตรา ๕๖ ซึ่งบริษัทมีสุข จํากัด ได้ยื่นคำขอรับสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ดังกล่าวแล้วเมื่อวันที่ ๙ ธันวาคม ๒๕๕๑ ดังนี้ การที่บริษัทมีสุข จํากัดนําภาพถ่ายโถสุขภัณฑ์เป็นต้นแบบทั้ง ๓ แบบ ไปลงโฆษณาในวารสารแสดงแบบสินค้าใหม่เพื่อการส่งออกที่กระทรวงพาณิชย์จัดทําขึ้นเพื่อเผยแพร่แก่บุคคลทั่วไป ในเดือนมกราคม ๒๕๕๒ แม้จะเป็นการเปิดเผยแบบผลิตภัณฑ์ดังกล่าว ในเอกสารหรือสิ่งพิมพ์ในราชอาณาจักรก็ตาม ก็เป็นการเปิดเผยภายหลังวันที่ยื่นคำขอรับสิทธิบัตรนั้นแล้ว ไม่เป็นเหตุให้ถือว่าแบบผลิตภัณฑ์ดังกล่าวไม่เป็นการออกแบบผลิตภัณฑ์ใหม่ ตามมาตรา ๕๗ (๒) จึงไม่มีผลให้สิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ ดังกล่าวไม่สมบูรณ์ ข้อต่อสู้ตามคำให้การของนายคมข้อ (ก) ฟังไม่ขึ้น

        ตามพระราชบัญญัติสิทธิบัตร พ.ศ. ๒๕๒๒ มาตรา ๖๕ ประกอบมาตรา ๑๐ ผู้ออกแบบผลิตภัณฑ์เป็นผู้มีสิทธิขอรับสิทธิบัตร แต่การที่บริษัทมีสุข จํากัด ทําสัญญา จ้างนายคมเป็นพนักงานของบริษัท ให้ทําหน้าที่ออกแบบโถสุขภัณฑ์รุ่นพิเศษ และ นายคมได้ออกแบบโถสุขภัณฑ์ทั้ง ๓ แบบ นี้ในหน้าที่ตามสัญญาจ้างที่มีวัตถุประสงค์ ให้ทําการออกแบบผลิตภัณฑ์ดังกล่าวย่อมทําให้สิทธิการขอรับสิทธิบัตรการออกแบบ ผลิตภัณฑ์สําหรับโถสุขภัณฑ์ดังกล่าวตกแก่บริษัทมีสุข จํากัด ผู้เป็นนายจ้าง ตามมาตรา ๖๕ ประกอบมาตรา ๑๑ วรรคหนึ่ง บริษัท มีสุข จํากัด ย่อมมีสิทธิขอรับสิทธิบัตร การออกแบบผลิตภัณฑ์ดังกล่าวได้โดยชอบ ข้อต่อสู้ตาม คำให้การของนายคมข้อ (ข) ฟังไม่ขึ้น

        แม้นายคมเป็นผู้ออกแบบผลิตภัณฑ์นั้นเอง แต่หากนายคม กระทําการอันเป็นการละเมิดสิทธิแต่ผู้เดียวของผู้ทรงสิทธิบัตรโดยไม่ได้รับอนุญาตก็ถือว่าเป็นการละเมิด สิทธิบัตรได้การที่นายคมเพียงนําภาพแบบผลิตภัณฑ์โถสุขภัณฑ์ที่ตนออกแบบไปลงพิมพ์ ในหนังสือรวมผลงานการออกแบบผลิตภัณฑ์ของตนนั้น ไม่มีลักษณะอันจะถือได้ว่า เป็นการใช้แบบผลิตภัณฑ์กับผลิตภัณฑ์ตามสิทธิบัตร หรือขาย หรือมีไว้เพื่อขาย หรือ เสนอขาย หรือนําเข้ามาในราชอาณาจักรซึ่งผลิตภัณฑ์ที่ใช้แบบผลิตภัณฑ์ดังกล่าวอันเป็น สิทธิแต่ผู้เดียวของผู้ทรงสิทธิบัตร ตามมาตรา ๖๓ แห่งพระราชบัญญัติสิทธิบัตร พ.ศ. ๒๕๒๒ แต่อย่างใด จึงไม่เป็นการละเมิดสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ของบริษัท มีสุข จํากัด ข้อต่อสู้ตามคำให้การของนายคมข้อ (ค) ฟังขึ้น

อ้างอิง : รวมคำบรรยายเนติฯ 1/75 ทรัพย์สินทางปัญญา (อ.ไมตรี สุเทพากุล) เล่มที่4