รายละเอียดเบื้องต้น

 เตรียมสอบผู้ช่วยผู้พิพากษา (สนามเล็ก)

เจาะหลักและทฤษฎีกฎหมายแพ่ง

หลักกระทำที่เกินขอบอำนาจ หรือ หลัก Ultra vires

       Ultra vires มีความหมายว่า เป็นการกระทำที่เกินขอบอำนาจ ไม่มีอำนาจที่จะกระทำซึ่งตรงข้ามกับคำว่า intra vires ซึ่งมีความหมายว่า เป็นการกระทำภายในขอบอำนาจ มีอำนาจในการกระทำ กรณีนี้เป็นการกระทำโดยมีอำนาจที่จะกระทำได้ การกระทำจึงเกิดผลตามกฎหมาย (valid) ส่วนการกระทำที่ไม่มีอำนาจหรือเกินขอบอำนาจจะเกิดความไม่มีผลตามกฎหมาย (invalid)

       การกระทำที่เกินขอบอำนาจจะมีความสำคัญในเรื่องตัวการ ตัวแทน ตลอดจนในเรื่องที่เกี่ยวกับบริษัทอาจแยกการกระทำที่เกินขอบอำนาจออกเป็น 2 ส่วน คือ
       1. การกระทำที่เกินขอบวัตถุประสงค์ เป็นเรื่องที่นอกวัตถุประสงค์ที่บริษัทระบุไว้ในตอนจดทะเบียน ปกติแล้วไม่มีผลผูกพันบริษัท เว้นแต่บริษัทจะรับเอาผล (ประโยชน์) ดังกล่าว

       2. กรณีกรรมการกระทำการเกินอำนาจของตนตามที่ได้รับมอบจากข้อบังคับ หรือมติที่ประชุมกรรมการบริษัท กรณีนี้ไม่ถึงกับโมฆะ เพราะเป็นเรื่องภายใน บริษัทอาจให้สัตยาบันได้ หรือถูกปิดปากโดยข้อเท็จจริงทำให้บริษัทต้องผูกพัน

คำพิพากษาศาลฎีกาที่เกี่ยวข้อง
       ฎีกาที่ 1669/2506 นิติบุคคลย่อมมีเจตนาในการกระทำผิดทางอาญาได้ ถ้ากรรมการผู้จัดการนิติบุคคลนั้นได้กระทำไปตามวัตถุประสงค์ของนิติบุคคลซึ่งได้จดทะเบียนไว้และนิติบุคคลนั้นได้รับประโยชน์อันเกิดจากการกระทำนั้น

       ฎีกาที่ 1845/2530 แม้ในขณะที่โจทก์กับจำเลยที่ 1 ทำสัญญาเช่าซื้อรถยนต์ โดยโจทก์เป็นผู้ให้เช่าซื้อนั้น วัตถุที่ประสงค์ของโจทก์ผู้เป็นนิติบุคคลประเภทบริษัทจำกัดตามที่จดทะเบียนไว้ในขณะนั้นยังมิได้ระบุให้โจทก์ประกอบกิจการเป็นผู้ให้เช่าซื้อสังหาริมทรัพย์ได้ แต่เมื่อจำเลยที่ 1 ให้การและนำสืบยอมรับว่าโจทก์กับจำเลยที่ 1 ได้ทำสัญญาเช่าซื้อรถยนต์กันจริงจำเลยที่ 1 จะโต้แย้งว่าโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง เพราะการให้เช่าซื้อรถยนต์อยู่นอกขอบวัตถุที่ประสงค์ของโจทก์ที่จดทะเบียนไว้หาได้ไม่

       ฎีกาที่ 4778/2531  จำเลยที่ 3 เป็นบริษัทจำกัด ย่อมมีสิทธิและหน้าที่ภายในขอบวัตถุประสงค์ตามที่กำหนดไว้ในข้อบังคับหรือตราสารจัดตั้ง เมื่อบริษัทจำเลยที่ 3 มีวัตถุประสงค์ประกอบกิจการค้า และเพื่อทำการกู้ยืมเงินค้ำประกันและรับรองทั้งบุคคลหรือนิติบุคคลเพื่อกิจการค้าของบริษัท ดังนั้นการที่จำเลยที่ 4 ซึ่งเป็นกรรมการผู้มีอำนาจลงลายมือชื่อและประทับตราสำคัญของบริษัทเป็นการกระทำแทนจำเลยที่ 3 ทำสัญญาค้ำประกันหนี้ของจำเลยที่ 1 โดยมิได้กระทำเพื่อกิจการค้าของบริษัท เป็นการกระทำนอกขอบวัตถุประสงค์ของจำเลยที่ 3 จำเลยที่ 3 จึงไม่ต้องรับผิด