รายละเอียดเบื้องต้น

 การกําหนดประเด็นข้อพิพาท

               ถ้าศาลชั้นต้นกําหนดประเด็นข้อพิพาทผิดแบบน้อยลงหรือขาด ไปจากคําคู่ความ เช่น คําคู่ความมีสองประเด็น ศาลชั้นต้นกําหนดให้ประเด็นเดียว เมื่อโจทก์เสียหายโจทก์มีหน้าที่ตาม ป.วิ.พ. มาตรา ๑๙๓ วรรคสาม จะต้องคัดค้านต่อ ศาลภายใน ๗ วัน นับแต่วันที่ศาลสั่งกําหนดประเด็นข้อพิพาท ถ้าไม่คัดค้านภายใน ๗ วัน นับแต่วันชี้สองสถาน ให้ถือว่าโจทก์ยอมรับว่าคดีมีประเด็นข้อพิพาทเพียงเท่าที่ศาลกําหนดให้ ประเด็นที่ศาลไม่ได้กําหนดและโจทก์ไม่ได้คัดค้านภายใน ๗ วัน ไม่เป็นประเด็นข้อพิพาท อีกต่อไป โจทก์จะไปอุทธรณ์เพิ่มประเด็นนี้ในชั้นอุทธรณ์ไม่ได้ ต้องห้ามอุทธรณ์ แต่ถ้าคัดค้านภายในกําหนด ศาลต้องทําคําวินิจฉัยคําคัดค้านก่อนวันสืบพยานนัดแรก คําวินิจฉัยของศาลให้ถือว่าเป็นคําสั่งระหว่างพิจารณา คู่ความฝ่ายที่ไม่เห็นด้วยต้องโต้แย้งต่อศาลชั้นต้น นั้นเองก่อนที่จะมีคําพิพากษาตามมาตรา ๒๒๖ วรรคหนึ่ง (๒) ถ้าไม่ได้โต้แย้งไว้ไม่มีสิทธิ ยกขึ้นอุทธรณ์ เรื่องก็ต้องจบแบบผิด ๆ

               เพราะมาตรา ๑๘๓ วรรคสาม บัญญัติว่า ถ้าศาลชั้นต้นชี้สองสถานกําหนดประเด็นข้อพิพาทไม่ถูกต้องตามหลักเกณฑ์ที่สํารวจมา ผู้ที่ถูก กระทบสิทธิมีหน้าที่ต้องคัดค้านและโต้แย้งให้ถูกต้องเป็น ๒ ขั้นตอน จึงจะมีสิทธิยกขึ้น อุทธรณ์ขอให้ศาลอุทธรณ์ย้อนสํานวนมาให้พิจารณาใหม่ได้ ถ้าไม่ได้คัดค้านถือว่าสละประเด็นนั้น ไม่เป็นประเด็นอีกต่อไป ถ้าคัดค้านแต่ไม่ได้โต้แย้งคําวินิจฉัยยกคําคัดค้าน ก็ยกขึ้นอุทธรณ์ไม่ได้ ต้องห้ามอุทธรณ์ตามมาตรา ๒๒๖ วรรคหนึ่ง (๒) ผลก็ลงเอยแบบเดียวกัน

              แต่ถ้าคู่ความคัดค้านภายในกําหนด เมื่อศาลวินิจฉัยยกคําคัดค้าน คู่ความโต้แย้ง ไว้อีกครั้งหนึ่ง ก็สามารถอุทธรณ์ขอให้ศาลอุทธรณ์พิพากษาย้อนสํานวนมาชี้สองสถานใหม่ สืบพยานหลักฐานใหม่ พิพากษากันใหม่ได้ตามมาตรา ๒๔๓ (๑) และ (๒)

              แต่ถ้าศาลกําหนดประเด็นข้อพิพาทเกินไปหรือเพี้ยนไป ถือว่าผิดในข้อสาระสําคัญไม่ชอบด้วยกฎหมาย อันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน เพราะไปทําให้ประชาชนทะเลาะกันมากขึ้น ถึงแม้คู่ความจะไม่ได้คัดค้านและโต้แย้งให้ถูกต้องตามมาตรา ๑๙๓ วรรคสาม ก็มีสิทธิ ยกขึ้นอุทธรณ์เพื่อขอให้ศาลอุทธรณ์พิพากษาย้อนสํานวนได้ตามมาตรา ๒๒๕ วรรคสอง เพราะเป็นข้อกฎหมายอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน

              สรุป เมื่อโจทก์เสียหายโจทก์มีหน้าที่ตาม ป.วิ.พ. มาตรา ๑๙๓ วรรคสาม จะต้องคัดค้านต่อ ศาลภายใน ๗ วัน นับแต่วันที่ศาลสั่งกําหนดประเด็นข้อพิพาท

คำบรรยาย พยานหลักฐาน เนติฯ อ.จรัญ สมัยที่ ๗๗