รายละเอียดเบื้องต้น

กลุ่มอายุความเกี่ยวกับมรดก

เจาะมาตราที่น่าสนใจ และเคยออกสอบผู้ช่วยผู้พิพากษา

กลุ่มมาตราที่น่าสนใจ

มาตรา ๑๙๓/๘ *** (ออกสอบ ข้อ ๕ ปี ๒๕๔๕) ถ้าวันสุดท้ายของระยะเวลาเป็นวันหยุดทำการตามประกาศเป็นทางการหรือตามประเพณี ให้นับวันที่เริ่มทำการใหม่ต่อจากวันที่หยุดทำการนั้นเป็นวันสุดท้ายของระยะเวลา (เน้นออกสอบ ปี ๒๕๖๔)

มาตรา ๑๙๓/๑๐  สิทธิเรียกร้องที่ขาดอายุความ ลูกหนี้มีสิทธิที่จะปฏิเสธการชำระหนี้ตามสิทธิเรียกร้องนั้นได้

มาตรา ๑๙๓/๑๑  อายุความที่กฎหมายกำหนดไว้นั้น คู่กรณีจะตกลงกันให้งดใช้หรือขยายออกหรือย่นเข้าไม่ได้

มาตรา ๑๙๓/๑๔ *** (ออกสอบ ข้อ ๕ ปี ๒๕๔๖, ข้อ ๘ ปี ๒๕๕๔) อายุความย่อมสะดุดหยุดลงในกรณีดังต่อไปนี้

(๑) ลูกหนี้รับสภาพหนี้ต่อเจ้าหนี้ตามสิทธิเรียกร้องโดยทำเป็นหนังสือรับสภาพหนี้ให้ ชำระหนี้ให้บางส่วน ชำระดอกเบี้ย ให้ประกัน หรือกระทำการใด ๆ อันปราศจากข้อสงสัยแสดงให้เห็นเป็นปริยายว่ายอมรับสภาพหนี้ตามสิทธิเรียกร้อง (ออกสอบ ข้อ ๕ ปี ๒๕๔๖)

(๒) เจ้าหนี้ได้ฟ้องคดีเพื่อตั้งหลักฐานสิทธิเรียกร้องหรือเพื่อให้ชำระหนี้

(๓) เจ้าหนี้ได้ยื่นคำขอรับชำระหนี้ในคดีล้มละลาย

(๔) เจ้าหนี้ได้มอบข้อพิพาทให้อนุญาโตตุลาการพิจารณา

(๕) เจ้าหนี้ได้กระทำการอื่นใดอันมีผลเป็นอย่างเดียวกันกับการฟ้องคดี

มาตรา ๑๙๓/๒๐  อายุความสิทธิเรียกร้องของผู้เยาว์หรือของบุคคลวิกลจริตอันศาลจะสั่งให้เป็นคนไร้ความสามารถหรือไม่ก็ตาม ถ้าจะครบกำหนดลงในขณะที่บุคคลดังกล่าวยังไม่ลุถึงความสามารถเต็มภูมิ หรือในระหว่างหนึ่งปีนับแต่วันที่บุคคลดังกล่าวไม่มีผู้แทนโดยชอบธรรมหรือผู้อนุบาล อายุความนั้นยังไม่ครบกำหนดจนกว่าจะครบหนึ่งปีนับแต่วันที่บุคคลนั้นได้ลุถึงความสามารถเต็มภูมิหรือได้มีผู้แทนโดยชอบธรรมหรือผู้อนุบาล แล้วแต่กรณี แต่ถ้าอายุความสิทธิเรียกร้องนั้นมีระยะเวลาน้อยกว่าหนึ่งปีก็ให้นำกำหนดระยะเวลาที่สั้นกว่านั้นมาใช้แทนกำหนดระยะเวลาหนึ่งปีดังกล่าว

มาตรา ๑๙๓/๒๑  อายุความสิทธิเรียกร้องของผู้เยาว์หรือของคนไร้ความสามารถหรือของคนเสมือนไร้ความสามารถ ที่จะฟ้องร้องผู้แทนโดยชอบธรรมหรือผู้อนุบาลหรือผู้พิทักษ์ของตนนั้น ถ้าจะครบกำหนดลงในขณะที่บุคคลดังกล่าวยังไม่ลุถึงความสามารถเต็มภูมิ หรือในระหว่างหนึ่งปีนับแต่วันที่บุคคลดังกล่าวไม่มีผู้แทนโดยชอบธรรมหรือผู้อนุบาลหรือผู้พิทักษ์ อายุความนั้นยังไม่ครบกำหนดจนกว่าจะครบหนึ่งปีนับแต่วันที่บุคคลนั้นได้ลุถึงความสามารถเต็มภูมิหรือได้มีผู้แทนโดยชอบธรรมหรือผู้อนุบาลหรือผู้พิทักษ์ แล้วแต่กรณี แต่ถ้าอายุความสิทธิเรียกร้องนั้นมีระยะเวลาน้อยกว่าหนึ่งปี ก็ให้นำกำหนดระยะเวลาที่สั้นกว่านั้นมาใช้แทนกำหนดระยะเวลาหนึ่งปีดังกล่าว

มาตรา ๑๙๓/๒๒  อายุความสิทธิเรียกร้องระหว่างสามีภริยา ถ้าจะครบกำหนดก่อนหรือภายในหนึ่งปีนับแต่วันที่การสมรสสิ้นสุดลง อายุความนั้นยังไม่ครบกำหนดจนกว่าจะครบหนึ่งปีนับแต่วันที่การสมรสสิ้นสุดลง

มาตรา ๑๙๓/๒๓  อายุความสิทธิเรียกร้องอันเป็นคุณหรือเป็นโทษแก่ผู้ตาย ถ้าจะครบกำหนดภายในหนึ่งปีนับแต่วันตาย อายุความนั้นยังไม่ครบกำหนดจนกว่าจะครบหนึ่งปีนับแต่วันตาย

มาตรา ๑๙๓/๒๔  เมื่ออายุความครบกำหนดแล้ว ลูกหนี้จะสละประโยชน์แห่งอายุความนั้นเสียก็ได้ แต่การสละประโยชน์เช่นว่านี้ไม่มีผลกระทบกระเทือนสิทธิของบุคคลภายนอกหรือผู้ค้ำประกัน

มาตรา ๑๙๓/๒๗  ผู้รับจำนอง ผู้รับจำนำ ผู้ทรงสิทธิยึดหน่วง หรือผู้ทรงบุริมสิทธิเหนือทรัพย์สินของลูกหนี้อันตนได้ยึดถือไว้ ยังคงมีสิทธิบังคับชำระหนี้จากทรัพย์สินที่จำนอง จำนำ หรือที่ได้ยึดถือไว้ แม้ว่าสิทธิเรียกร้องส่วนที่เป็นประธานจะขาดอายุความแล้วก็ตาม แต่จะใช้สิทธินั้นบังคับให้ชำระดอกเบี้ยที่ค้างย้อนหลังเกินห้าปีขึ้นไปไม่ได้ (เน้นออกสอบ ปี ๒๕๖๔ + ม. ๒๔๑ น.๓๗๗)

มาตรา ๑๙๓/๒๘  การชำระหนี้ตามสิทธิเรียกร้องซึ่งขาดอายุความแล้วนั้นไม่ว่ามากน้อยเพียงใดจะเรียกคืนไม่ได้ แม้ว่าผู้ชำระหนี้จะไม่รู้ว่าสิทธิเรียกร้องขาดอายุความแล้วก็ตาม

บทบัญญัติในวรรคหนึ่ง ให้ใช้บังคับแก่การที่ลูกหนี้รับสภาพความรับผิดโดยมีหลักฐานเป็นหนังสือ หรือโดยการให้ประกันด้วย แต่จะอ้างความข้อนี้ขึ้นเป็นโทษแก่ผู้ค้ำประกันเดิมไม่ได้

มาตรา ๑๙๓/๒๙  เมื่อไม่ได้ยกอายุความขึ้นเป็นข้อต่อสู้ ศาลจะอ้างเอาอายุความมาเป็นเหตุยกฟ้องไม่ได้

เจาะประเด็น เน้นหลักกฎหมาย เกี่ยวกับอายุความมรดก (พร้อมออกสอบ)

        อายุความมรดก หมายถึงกำหนดระยะเวลาที่กฎหมายกำหนดให้ทายาทโดยธรรม หรือผู้รับพินัยกรรมในการใช้สิทธิเรียกร้องเอาส่วนแบ่งมรดกหรือให้เจ้าหนี้ในการที่จะใช้สิทธิเรียกร้องอันมีต่อเจ้ามรดก ดังนั้นย่อมนําเรื่องระยะเวลาและอายุความตามที่ บัญญัติไว้ใน ป.พ.พ. บรรพ ๑ มาใช้บังคับด้วย

        บทบัญญัติ ป.พ.พ. บรรพ ๑ เรื่อง ระยะเวลาและอายุความที่นำมาใช้ ในเรื่องอายุความมรดก มีดังนี้

        ๑. มาตรา ๑๙๓/๘ กำหนดอายุความสิ้นสุดตรงกับวันหยุดราชการ ย่อมฟ้อง ในวันเปิดทำการได้ (คำพิพากษาฎีกาที่ ๑๔๗๙/๒๔๙๓)

        ๒. มาตรา ๑๙๓/๑๐ สิทธิเรียกร้องขาดอายุความ ลูกหนี้มีสิทธิที่จะปฏิเสธ การชําระหนี้ตามสิทธิเรียกร้องนั้น (คำพิพากษาฎีกาที่ ๑๗๒/๒๔๘๙)

        ๓. มาตรา ๑๙๓/๑๑ งดหรือขยายหรือย่นไม่ได้

        ๔. มาตรา ๑๙๓/๑๔ อายุความสะดุดหยุดลงเป็นผลให้ระยะเวลาที่ล่วงไป ไม่นับเข้าในอายุความ ต้องเริ่มนับใหม่ตามมาตรา ๑๙๓/๑๕ ซึ่งเหตุที่ทำให้อายุความสะดุดหยุดลงตามมาตรา ๑๙๓/๑๔ มี ๕ กรณี คือ

        (๑) รับสภาพหนี้

        (๒) ฟ้องคดีฯ  

        (๓) ขอรับชําระหนี้ในคดีล้มละลาย

        (๔) มอบข้อพิพาทให้อนุญาโตตุลาการพิจารณา

        (๕) กระทำการอื่นใดอันมีผลอย่างเดียวกับการฟ้องคดี (คำพิพากษาฎีกาที่ ๑๙๒/๒๔๘๕ ที่ ๙๘๗/๒๔๘๕ ที่ ๗๘๒/๒๔๙๑ และ ๔๙๓/๒๕๑๓)

        หากมีการกล่าวอ้างว่า อายุความสะดุดหยุดลงตามมาตรา ๑๙๓/๑๔ (๒) ถึง (๕) แต่ไม่เป็นไปตามที่อ้างก็ต้องบังคับตามมาตรา ๑๙๓/๑๗ วรรคหนึ่งและ ๑๙๓/๑๘ (คำพิพากษาฎีกาที่ ๑๒๕๑/๒๔๙๓)

        เมื่อรับสภาพหนี้แล้วเริ่มนับอายุความใหม่ตามมูลหนี้เดิม เช่น กู้เงินอายุความ ๑๐ ปี ผู้กู้ตายต้องฟ้องภายในอายุความมรดก ๑ ปี แต่ทายาทมารับสภาพหนี้ อายุความที่ฟ้องใหม่คือ ๑๐ ปี ไม่กลับไปใช้อายุความ ๑ ปี (คำพิพากษาฎีกาที่ ๑๕๙/๒๕๑๓ ประชุมใหญ่ที่ ๑๑๖๐/๒๕๑๕ ที่ ๒๔๘๖-๒๔๘๗/๒๕๑๗ และที่ ๗๙๔๘/๒๕๕๖)

        กรณีทายาทหลายคน คนใดรับสภาพหนี้ผูกพันเฉพาะคนนั้น เว้นแต่ทายาทอื่นให้ความยินยอม (คำพิพากษาฎีกาที่ ๕๕๔/๒๔๗๑ และที่ ๓๓/๒๔๘๖)

        กรณีผู้เยาว์รับสภาพหนี้ย่อมตกเป็นโมฆียะ ถ้าบอกล้างถือว่าไม่เคยรับสภาพหนี้ (คำพิพากษาฎีกาที่ ๑๐๓๙/๒๔๘๕)

        ๕. มาตรา ๑๙๓/๒๐ อายุความสิทธิเรียกร้องของผู้เยาว์หรือบุคคลวิกลจริต ขณะไม่มีผู้แทนโดยชอบธรรมหรือผู้อนุบาลให้ขยายไป ๑ ปี (คำพิพากษาฎีกาที่ ๖๗๓/๒๔๘๙)

        ๖. มาตรา ๑๙๓/๒๓ อายุความอันเป็นคุณหรือเป็นโทษแก่ผู้ตาย จะครบ กำหนดภายใน ๑ ปี นับแต่ตาย ให้ถือว่าครบ ๑ ปี นับแต่เวลาตาย (คำพิพากษาฎีกาที่ ๒๒๒๗/๒๕๖๐)

        บทบัญญัติมาตรา ๑๙๓/๒๓ เป็นบทบัญญัติตามกฎหมายที่ขยายหรือย่น อายุความอันเป็นบทยกเว้นมาตรา ๑๙๓/๑๑

        ๗. มาตรา ๑๙๓/๒๔ สละประโยชน์แห่งอายุความ (คำพิพากษาฎีกาที่ ๑๖๐๗/๒๕๐๕) และที่ ๔๓๖/๒๕๑๘)

๒๒

        ๘. มาตรา ๑๙๓/๒๗ จำนอง จำนำ สิทธิยึดหน่วงและบุริมสิทธิเหนือ ทรัพย์สินคงมีอยู่แม้หนี้ประธานจะขาดอายุความ (คำพิพากษาฎีกาที่ ๑๔๑๔/๒๕๐๙ และที่ ๓๗๐๕/๒๕๕๑)

        ๙. มาตรา ๑๙๓/๒๔ วรรคหนึ่ง ชําระหนี้ขาดอายุความเรียกคืนไม่ได้ และวรรคสอง รับสภาพความรับผิดโดยมีหลักฐานเป็นหนังสือหรือโดยการให้ประกัน (คำพิพากษาฎีกาที่ ๑๘๓๘/๒๕๐๖)

        ๑๐. มาตรา ๑๙๓/๒๙ เมื่อไม่ยกอายุความต่อสู้ ศาลจะอ้างอายุความเป็น เหตุยกฟ้องไม่ได้ (คำพิพากษาฎีกาที่ ๒๕๒/๒๔๙๔)

        หมายเหตุ อายุความเป็นปัญหาเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน (คำพิพากษาฎีกาที่ ๑๕๘๓/๒๕๑๑)

        กรณีตามข้อ ๔ ข้อ ๗ ข้อ ๘ และข้อ ๑๐ ผูกพันเฉพาะทายาทที่กระทำการ ดังกล่าวตามมาตรา ๒๙๕ เป็นโทษเฉพาะทายาทคนนั้น

        อายุความมรดกหรือสิทธิเรียกร้องเอาส่วนแบ่งมรดก หรือสิทธิเรียกร้องของ เจ้าหนี้อันมีต่อเจ้ามรดกตามมาตรา ๑๗๕๔ สามารถจำแนกได้ดังนี้

        ๑. อายุความฟ้องคดีมรดกตามมาตรา ๑๗๕๔ วรรคหนึ่ง (ทายาทโดยธรรม)

        ๒. อายุความฟ้องเรียกตามข้อกำหนดพินัยกรรมตามมาตรา ๑๗๕๔ วรรคสอง (ผู้รับพินัยกรรม)

        ๓. อายุความสิทธิเรียกร้องของเจ้าหนี้อันมีต่อเจ้ามรดกตามมาตรา ๑๗๕๔ วรรคสาม (เจ้าหนี้)

        ๔. อายุความตามข้อ ๑, ๒ และ ๓ ต้องอยู่ในบังคับระยะเวลา ตามมาตรา ๑๗๕๔ วรรคท้าย

อ้างอิง วิชามรดก เนติฯ สมัยที่ 74 อ.กีรติ กาญจนรินทร์