รายละเอียดเบื้องต้น

     ฟ้องเปิดทางจำเป็น ต้องเป็นทางที่ใกล้ที่สุด หรือไม่?

        มาตรา ๑๓๔๙ วรรคหนึ่ง มิได้บัญญัติว่า เจ้าของที่ดินที่ถูกที่ดินแปลงอื่นล้อม จะต้องขอผ่านที่ดินที่ล้อมอยู่ซึ่งอยู่ใกล้ทางสาธารณะมากที่สุดเท่านั้น เจ้าของที่ดินซึ่งถูกที่ดินแปลงอื่นล้อมอยู่จะขอผ่านที่ดินที่ล้อมแปลงใดก็ได้ เพียงแต่การที่จะผ่านที่ดินที่ล้อมนั้นต้องเลือกให้พอสมควรแก่ความจำเป็นกับต้องคำนึงถึงที่ดินที่ล้อมอยู่ให้เสียหายแต่น้อยที่สุด ตามมาตรา ๑๓๔๙ วรรคสาม เมื่อที่ดินของจำเลยที่ล้อมที่ดินของโจทก์อยู่มีสภาพเป็นทางซึ่งใช้ออกสู่ทางสาธารณะอยู่แล้ว จึงเป็นทางจำเป็นที่สะดวกที่สุดและก่อให้เกิดความเสียหายแก่จำเลยน้อยที่สุด

        คำพิพากษาฎีกาที่ ๗๓๒๒/๒๕๕๐ สิทธิในทางจำเป็นย่อมเกิดขึ้นโดยอำนาจของกฎหมายตามสภาพความเป็นจริงของที่ดินในปัจจุบัน ข้ออ้างของฝ่ายจำเลยทั้งสาม ที่ว่าโจทก์สมัครใจซื้อที่ดินซึ่งไม่มีทางออกสู่ทางสาธารณะทำให้ซื้อในราคาถูกกว่าปกติ ส่อเจตนาว่าจะไม่ใช้ทางพิพาทเป็นทางออกสู่ทางสาธารณะนั้น มิทำให้สิทธิในทางจำเป็นของโจทก์ระงับสิ้นไปแต่อย่างใด

ข้อสังเกต

        มาตรา ๑๓๔๙ วรรคสาม**** ซึ่งบัญญัติว่า ที่และวิธีทำทางผ่านนั้นต้องเลือกให้พอควรแก่ความจำเป็นของผู้มีสิทธิที่จะผ่าน กับทั้งคำนึงถึงที่ดินที่ล้อมอยู่ให้เสียหาแต่น้อยที่สุดที่จะเป็นได้ ถ้าจำเป็นผู้มีสิทธิจะผ่านจะสร้างถนนเป็นทางผ่านก็ได้ หมายความว่าอย่างไร

        ตามคำพิพากษาฎีกาที่ ๒๔๕๔/๒๕๓๖ ที่วินิจฉัยว่า ทางที่ใกล้ที่สุดจะต้องผ่านที่ดินของจำเลยนั้น เป็นข้อวินิจฉัยเฉพาะข้อเท็จจริงในคดีนี้ อย่าเอาคำที่วินิจฉัยว่าทางที่ใกล้ที่สุดจะต้องเดินผ่านที่ดินของจำเลยออกไปสู่ทางสาธารณะมาเป็นหลัก***

         แต่จะต้องเอาหลักจากมาตรา ๑๓๔๙ วรรคสาม มาพิจารณา คือ ทางจำเป็นนั้น

        (๑) จะต้องเลือกให้พอควรแก่ความจำเป็นสำหรับเจ้าของที่ดินที่ถูกล้อมอยู่ กับ

        (๒) ต้องคำนึงด้วยว่า ให้ที่ดินที่ล้อมอยู่นั้นเสียหายน้อยที่สุดที่จะเป็นได้

         เพราะฉะนั้นตามคำพิพากษา ฎีกาที่ ๒๔๕๔/๒๕๓๖ แสดงว่าทางพิพาทซึ่งเป็นทางที่ออกสู่ทางสาธารณะได้ซึ่งเป็นทางที่สั้นที่สุดนั้น เป็นทางที่เหมาะสมสำหรับเจ้าของที่ดินที่ถูกล้อมและเสียหายแก่ที่ดินที่ล้อมน้อยที่สุด

        ซึ่งมีคำพิพากษาฎีกาที่ ๕๑๐๓/๒๕๔๗ อธิบายหลักกฎหมายไว้ชัดเจนว่า เป็นทางที่ทำให้เจ้าของที่ดินที่ล้อมอยู่ได้รับความกระทบกระเทือนหรือเสียหายน้อยที่สุด (เน้น**)

อ้างอิง วิชา ทรัพย์-ที่ดิน  (อ.สมจิตร์ ทองศรี) เนติฯ สมัยที่74